Keydinta (Saving) iyo Maalgelinta (Investing): Midkee Dhisa Hanti Waarta?
Hordhac
Dhisidda hanti waarta iyo gaarista xasillooni maaliyadeed waa yool ay wadaagaan shakhsiyaadka, qoysaska, iyo ganacsiyada. Si kastaba ha ahaatee, dad badan ayaa ku jahwareera doorka ay kala leeyihiin keydinta iyo maalgelintu. Inkasta oo labaduba yihiin aalado muhiim u ah qorshaynta maaliyadeed, hadana waxay leeyihiin ujeeddooyin, heerar khatar, iyo natiijooyin kala duwan.
Fahamka kala duwanaanshaha u dhexeeya keydinta iyo maalgelinta ayaa muhiim u ah samaynta go'aanno maaliyadeed oo horseedi kara koboc dhaqaale iyo ilaalinta awoodda wax iibsiga ee lacagta muddo dheer.
◦Doorka Keydintu Ku Leedahay Qorshaynta Maaliyadeed
Keydintu waa habka lagu dhigto qayb ka mid ah dakhliga meel ammaan ah si loogu isticmaalo baahiyaha mustaqbalka. Ujeeddada ugu weyn ee keydintu waa ilaalinta raasamaalka halkii ay ka ahaan lahayd kobcintiisa.
Qof kasta oo doonaya inuu yeesho caafimaad maaliyadeed oo wanaagsan waa inuu marka hore dhistaa sanduuq degdeg ah (Emergency Fund) oo daboolaya ugu yaraan saddex ilaa lix bilood oo kharashaadkiisa nolosha ah.
Si kastaba ha ahaatee, keydinta keliya kuma filna kobcinta hantida muddo dheer. Lacagta muddo badan taagan waxay la kulantaa halis dhaqaale oo inta badan la iska indho tiro, taas oo ah sicir-bararka.
◦Sicir-Bararka: Cadowga Qarsoon ee Lacagta Keydsan
Sicir-bararku waa kororka joogtada ah ee qiimaha badeecadaha iyo adeegyada. Marka heerka sicir-bararku ka bato faa'iidada laga helo keydka bangiyada, awoodda wax iibsiga ee lacagtu way hoos u dhacdaa.
Tusaale ahaan, haddii lacag keydsan ay soo saarto faa'iido dhan 3% sanadkii halka sicir-bararku yahay 6%, qiimaha dhabta ah ee lacagtaasi wuu sii yaraanayaa sannad kasta.
Tani waxay muujinaysaa in keydintu ay ku habboon tahay yoolalka dhow, balse aysan ahayn aaladda ugu waxtarka badan ee lagu kobcin karo hanti muddo dheer.
◦Maalgelinta iyo Doorkeeda Kobcinta Hantida
Maalgelintu waa habka lagu geliyo lacag hanti ama mashruuc la filayo inuu soo saaro faa'iido mustaqbalka. Waxaa ka mid noqon kara saamiyada shirkadaha, sukuk ama bonds, hantida ma-guurtada ah, iyo ganacsiyada.
Si ka duwan keydinta, maalgelintu waxay diiradda saartaa kobcinta raasamaalka. Inkasta oo ay la socoto khataro kala duwan, haddana taariikh ahaan maalgelintu waxay soo bandhigtay awood sare oo lagu kordhin karo hantida marka loo eego keydinta caadiga ah.
Mabda'a aasaasiga ah ee maalgelintu waa xiriirka ka dhexeeya khatarta iyo faa'iidada. Guud ahaan, fursadaha leh faa'iidooyin sare waxay la socdaan heerar khatar oo sare.
◦Isku Dheelitirnaanta Keydinta iyo Maalgelinta
Qorshe maaliyadeed oo wanaagsan kuma dhisna keydin ama maalgelin keliya, balse wuxuu ku salaysan yahay isku dheelitirnaan.
◦Keydintu waxay bixisaa:
Degganaansho maaliyadeed.
Lacag si fudud loo heli karo.
Ka hortagga xaaladaha degdegga ah.
◦Maalgelintu waxay bixisaa:
Koboc hantiyeed.
Ka hortagga saamaynta sicir-bararka.
Dhismaha maalqabeennimada mustaqbalka.
Sidaas darteed, qofka ama ganacsiga guuleysta waa kan si xeeladaysan u adeegsada labada qalab iyadoo lagu salaynayo yoolalkiisa maaliyadeed.
◦Gunaanad
Keydinta iyo maalgelintu ma aha laba fikradood oo iska soo horjeeda; waa laba tiir oo muhiim u ah maareynta maaliyadda casriga ah. Keydintu waxay ilaalisaa raasamaalka, halka maalgelintu ay kobciso. Caqabadda dhabta ahi ma aha doorashada midkood, balse waa ogaanshaha goorta la keydinayo iyo goorta la maalgelinayo.
Qof kasta oo doonaya inuu gaaro madax-bannaani maaliyadeed iyo hanti waarta waa inuu fahmaa doorka ay labadaas aaladood ku leeyihiin qorshihiisa dhaqaale.
